Философич С.Молор-Эрдэнэ:: "ЧИНГИС ХААН БОЛ МОНГОЛЧУУДЫН ӨӨРСДӨДӨӨ ЗОРИУЛЖ ЗОХИОСОН ҮЛГЭР"

21 өдрийн өмнө

Үзэл бодол, үг яриа нь олон хүний дургүйцэл, бүр зэвүүцлийг төрүүлдэг нэгэн эрхмийг энэ дугаарын зочноор урьлаа. Философич С.Молор-Эрдэнэтэй улс төр, түүх, бичиг соёлын талаар ийн ярилцав. 

            -УИХ-ыг тараах, Ерөнхий сайдыг огцруулах гээд улс төрийн эгзэгтэй үед хоёулаа уулзаж ярилцаж байна. Та ер нь яасан нь дээр гэж бодож байна вэ?

-Дуучид, бөхчүүд нийлээд төр барина гэж юу байсан юм бэ. Тарах нь угаасаа зөв шдээ. Одоогийн энэ УИХ чинь хошин шогийн заал болчихлоо. Тэнд чинь одоо юу вээ. Ойн амьтдын цугладаг юм уу. Хачин хачин эрээвэр хураавар амьтад цугларчихсан хошин шогийн театр аятай л юм байна. 

           -Тараад тэгээд дээрдэх үү? Дахиад л олон хүний санал авсан гэдгээр нөгөө дуучид, бөхчүүд маань л ороод ирнэ шүү дээ?

-Тэгээд дахиад л тараах хэрэгтэй. 2020 оны сонгууль хүртэл УИХ гэдэг байгууллагыг хоёр удаа тараагаад, хоёр удаа сонгууль явуулж амжих хэрэгтэй. Ингэж чадвал 2020 оноос нэг аятайхан болж магадгүй. Төр цэвэршихийн тулд УИХ маш олон удаа тарах ёстой байхгүй юу. Улс төр чинь хөдөлгөөнтэй байх ёстой юм. Тэгэхгүй бол 2020 оны сонгуулиар дараагийн ээлжийн бөхчүүд, дараагийн ээлжийн боксчид, морь уяачид орж ирнэ. 2020 оны УИХ-д ямар хүмүүс багтахыг би тааж ядах юмгүй. Морь уяач, нум сум харваач, Японоос хөөгдсөн сүмоч, хэдэн зохиолын дуучид орж ирнэ.

                 -Жүдочид бас нэмэгдэх байх даа?

-Яг тийм. Гэхдээ жүдочид тэртэй тэргүй ороод ирчихсэн биз дээ. Бас хип хопчид орж ирэх байх, тийм үү? Тэгээд энэ Мөнхбатыг дуурайгаад түүний дараа Болор цом авсан 10 гаруй яруу найрагчид цуваад орж ирэх байх.

                   -Үүнийг тэгээд яах аргагүй шүү дээ. Ард түмний саналыг аваад орж ирж байгаа улсыг яалтай ч билээ...?

-Харин тиймээс л олон тарааж, олон сонгох ард түмэн чинь өөрөө хашрах хэрэгтэй байна л даа. Ийм заваан юмнуудаас хурдхан салах ёстой байхгүй юу. Төрөө цэвэрлэх гэж тэрийг хэлж байгаа юм. Түүнээс нэг удаа шүүрдлээ гээд дараагийн ээлжний хог шаарууд нь гараад л ирнэ. Ийм ухаантай сонгогч байтугай улстөрч манайд даанч алга.

                   -Энэ бүхэн эсвэл сонгуулийн тогтолцооноосоо болоод байна уу?

-Орос бакал, 40-ийн бетон өгөөд л сонгогдчихож байгаа байхгүй юу. Энэ улс орон чинь яасан ч ядарсан юм бэ дээ. Ард иргэд нь хүнээс бакал, данх авчихаад л баярлаад байгааг юу гэж ойлгох вэ. 1990 оноосоо дор орсон байна шүү дээ, энэ чинь. Нөгөө ардчилал, хөгжил цэцэглэлт яриад 28 жил боллоо гэсэн чинь худлаа байна. Ардчилсан сонгууль явуулаад ийм олон жил болж байхад төмөр данх горьдоод сууж байдаг ийм арчаагүй, иргэн болж чадаагүй, насанд хүрээгүй сонгогчидтой байна гэж одоо юу гэсэн үг вэ. Хүмүүсийг яаж ийм мохоо, боловсролгүй, хоосон болгож чадаж байна вэ? 28 жилийн дотор энэ бол гайхамшигтай амжилт шүү. Ард түмнээ 28 жилийн дотор зүгээр л яаж тэнэг болгож чадсан аргыг нь асуух хэрэгтэй. Ерөнхийдөө л бид 1990 оноос хойш ном уншдаггүй, боловсролгүй, хөөрүү онгироо, сагсуу, худлаа баярхсан, бүдүүлэг тийм л хүмүүсийн нийгэм болчихлоо шүү дээ. Юм уншаагүй, мэдлэггүй, хээгүйгээрээ бүр гайхуулдаг. Худлаа пар пар инээсэн, гүндүүгүй гэж хуцсан эрчүүдийн нийгэм болчихлоо. Энэ чинь өнөө Очирбатаас эхлэлтэй. Хээгүй гэдгийг бүр магтаал гээд бодчихсон. Уг нь түүнтэй Ерөнхийлөгчид өрсөлдсөн нөгөө өвгөн чинь хэн билээ... нүдний шилтэй...?

               -Л.Түдэв гуай юу?

-Тэр уг нь “Монгол эр хүн хээтэй байвал дээр” гэж хэлж байсан юм билээ шүү дээ. Гэтэл тэр хээгүй эрчүүд чинь бүр үржээд, төрд гарчихаж.

                  - Ямар ард түмэн байна, тийм л удирдагчид байна гэж хэлэх гэж байна уу?

-Нэгтэй тэнцүү нэг гэдэг шиг яг тэнцүү хоёр зүйл. Өнөөдрийн Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ чинь ямархуу ард түмэн байгаагийн яг хуулбар нь. Ухамсартай ард түмэн бол ухамсартай л төртэй байна. Ард түмэн нь ёс суртахуунтай бол төр нь тийм л байна. Япон, Германы төр засаг нь яагаад тийм үлгэр жишээ байна вэ гэхээр ард түмэн нь өөрсдөө үлгэр жишээч ард түмэн байгаа учраас тэр. Гэтэл манай улс төр аягүй инээдэмтэй. Мөнгө л байвал ард түмнийг худалдаад авчих юм чинь ёс суртахуун, ухамсраар яах юм. Ямар ч хамаагүй аргаар мөнгө л хийх ёстой болж байгаа биз дээ. Ингээд дараа дахин сонгогдохын тулд дөрвөн жилийн турш мөнгөний төлөө л зодолдож байна шүү дээ. Бүр ой гутам.

                 -Ард түмнээ зориуд ядуу, харанхуй бүдүүлэг байлгаж байна ч гэсэн үзэл бий?

-Тийм ээ. Энэ чинь одоо улс төрийн заль, ухаан байхгүй юу. Уг нь улс төр бол ард түмнээ яаж сайхан байлгах вэ гэдэг ухаан. Гэтэл манайд яаж ядуу байлгах вэ гэдгээр хөгжүүлчихсэн. Төр гэдэг чинь Грек, Ромоос гаралтай ойлголт. Бид бол төр мэдэхгүй. Бид хэзээ ч төртэй байж үзээгүй.

                -Монголчууд бол анхны төрт ёсыг бий болгосон ард түмэн гэдэг шүү дээ?

- Юун анхны төрт ёс. Тэр бол шал худлаа. Яагаад төр байдгийг чи мэдэх үү. Ард түмнээ хооллох, эрүүл байлгах, боловсролтой байлгахын тулд төрт ёс байгуулагддаг. Тэр утгаараа монголчууд бүр дэлхийн II дайны дараа л төртэй болсон. Тэрнээс өмнө Монголд төр байгаагүй. Яам  гэж байгаагүй. 

              -1206 онд Чингис хааны байгуулсан төр бий шүү дээ. Монголд төр байгаагүй гэж арай ч хэлж болохгүй байх аа?

-Тэрэн шиг худлаа зүйл байхгүй. Чи тэгвэл хэлээдэх дээ. Тэр үед Боловсрол соёлын яам гэж байсан юм уу? Эрүүл мэнд, зам тээврийн яам байсан юм уу. Төр гэдэг чинь ард түмнийхээ аж амьдрал бүрийг төлөвлөж, салбар чиглэл бүрээр бодлого хэрэгжүүлэхийг хэлдэг юм. Монгол хүн хэзээ ч ийм төртэй байж үзээгүй. Зүгээр, морио унаж давхиад нум сум харваад явсныгаа төр байгуулсан гэж ярьж болохгүй. Худлаа түүх зохиож, өөрсдийгөө магтаж пан гөрж болохгүй ээ. Тэр Чингисийн зураг гээд л яваад байна. Яг хэн царайг нь харсан юм. Мөн юм уу, тэр хүн чинь. Тулгуур төрийн 800 жил гээд л яриад байна. Шал худлаа түүх шдээ. 800 жилийн өмнө ямар Үндсэн хууль байсан юм, яамны сайдууд нь хэн хэн байсан юм хаана байсан юм, боловсролын сургуулиуд нь хаана байсан юм. Тэгж ярих юм бол яг одоогийн Монголын газар нутаг дээр монгол хүн байсан ч юм уу, үгүй ч юм уу. Бүгдээрээ л урд чигт байсан хүмүүс байна лээ шүү дээ. Чингис нь ч тэр, Хубилай нь ч тэр. Энд тэр үеэрээ байвал хөлдөж үхнэ биз дээ. Монгол гэр гэдгийг чинь хүртэл хятадууд хийж өгсөн. Дээр үед ийм гэрт монголчууд биш, хятадууд амьдарч байсан юм байна лээ.

               -Тэгэхээр та монголчуудын түүх гэж байхгүй гэх гээд байна уу?

-Монгол гэж төр байгаагүй. Азийн нэг морь унадаг, хонь хариулдаг ард түмэн л байсан байхгүй юу даа. Үндэстэн ч биш. Үндэстэн болоход маш олон чанарууд хэрэгтэй. Ядаж л Үндсэн хууль гарч байж үндэстэн болно. Яахав, монголчууд гэх нэг тийм ард түмэн байсан л байна. Түүхчид гээд юу ч мэдэхгүй хэдэн нөхөр зүгээр л Монголын түүх гээд дээшээ харж байгаад л зохиогоод бичээд байгаа байхгүй юу. Ямар ч баримт байхгүй. Дан төсөөлөл. Бараг шөнө зүүдэндээ орсныг бичээд байгаа байхгүй юу. Улаанбаатар хотын 375 жилийн ой гээд л тэмдэглэж байна. Бас худлаа. Хот байгуулагдсан тогтоол шийдвэр гарч байж, дэд бүтэцтэй болж байж хот үүсдэг. Өмнө нь ердөө л хүрээлээд буучихсан хэдэн айл л байсан хэрэг.

               -Та түүхээ ингэж үгүйсгэж болохгүй байх аа? Түүхийн баримт, тэмдэглэгдэж үлдсэн бичээсүүд бишгүй л байдаг шүү?

-Үгүй одоо, юуг нь үгүйсгэх юм. Байгаа юмыг би байхгүй гэх үү. Тийм баримт байхгүй. Би хайгаад лав олохгүй байна. Монголчууд хэзээ 10 жилийн сургууль, хэзээ их сургуультай болсон бэ. Хэзээ хууль засагтай болсон юм бэ. Минийхээр бол социализмын үед МУИС байгуулагдаж байж л монголчууд сая нэг хуулийн мэргэжилтэнтэй болоо биз дээ. Түүнээс өмнө нэг нэгнийгээ барьж аваад, айлган сүрдүүлээд, нүхэнд булж, эсвэл модон авдранд хийдэг байсныгаа хууль гэж нэрлээд байгаа юм.

             -Таныхаар бол Монголын түүх бол саяхны л түүх юм байна, тийм үү?

-Тэгэлгүй яадаг юм. Би Ар Монголын тухай ярьж байна шүү. Би буриадыг  яриагүй, Өвөр Монголыг яриагүй. Бидний энэ зам талбай, сургууль соёл,  театр, эмнэлэг, САА, сум, аймгийн төвүүд бий болж байж л Монгол Улс үүссэн. Өнөөдрийн Монгол Улсад тэр Чингис огт хамаагүй гэх гээд байна.

              -Чингис хааны байлдан дагууллын түүхийг бол арай үгүйсгэхгүй юм байгаа биз дээ?

-Тэр цэрэг гээд байгаа чинь дан бичиг үсэггүй хэдэн малчин ард л байсан. Цэрэг гэж нэрлэж болохгүй ш дээ, тэднийг. Тийм байхад юун байлдан дагуулал, төрт ёс. Мал маллаж байгаад л, авгай хүүхдээ орхиод, гэрийнхээ хананд өлгөөстэй нум сумаа мөрөндөө углаад л гайгүй морио шилж унаад л гараад ирсэн нөхдүүд шдээ.

             -Чингис хааныг цэрэг дайны их боловсролтой удирдагч байсан гэж үздэг болсон шүү? Олон орны эрдэмтэд ингэж бичиж байна?

-Ямар боловсрол хаанаас олж авсан юм бэ. Бичиг үсэг ч байхгүй. Бүр юу ч байхгүй. Тэр Чингис чинь ямар сургууль төгссөн юм бэ? Наадахыг чинь лавшруулаад л асуухаар тэгээд унадаг байхгүй юу. Чингис дэлхийн талыг морьтойгоо эзэлсэн л гээд байна. Чи эндээс морьтой давхиад үз л дээ, нэг өдөр.  Чи хаа хүрэх юм.  Хэр хол давхиж чадах нь вэ. Замд таарах элсэн цөл, гол ус, уул нурууг яаж давах юм. Замдаа юу идэх юм. Эндээс зун гарч давхиад өвөл болоход хаанаас ямар хувцасаа олж өмсөх юм. Тэгэхээр эд чинь цөм худал. Үнэхээр боломжгүй.

              -13-р зууны түүх тэр чигээрээ худлаа гэсэн үг үү, таныхаар?

-Боломжгүй. Яаж ч бодсон  боломгүй. Бодоод үз л дээ чи.

            -Тэгэхээр энэ түүх яаж үүссэн байх уу?

-Бид нарт зориулсан  үлгэр л байхгүй юу. Зүгээр л үлгэр.  Ямар ч ард түмэн өөрсдөдөө зориулж зохиосон баатарлаг үлгэртэй байдаг биз дээ. Ийм баатарлаг үлгэртэй байх нь мэдээж чухал. Ямар ч ард түмэнд тийм домог байх ёстой. Монголын нууц товчоо чинь тийм л  домог ш дээ.  Тэр домгийг хэн бичсэн юм, бүү мэд. Аягүй бол хятад хүн бичээ биз.  Бид чинь тийм их бичгийн соёлтой ард түмэн биш шүү дээ.

С.МОЛОР-ЭРДЭНЭ: УЛСТӨРЧИД НЬ ХУЛГАЙЛСАН МӨНГӨӨ АВГАЙНХАА ДАНСАНД ХИЙЖ ГҮЙГЭЭД Л, ТЭНЭГТЭЭД Л...

               -Монголын бичиг үсгийн талаар та бас их шүүмж хэлдэг. Энэ крилл бичгийн яг юу нь буруу юм бэ, таны бодлоор?

-Буруу биш, маш сайн үсэг. Хамгийн гол нь бид хэрэглэж чадахгүй байна. Буруу хэрэглээд байна. Зөв  бичих дүрэм бидэнд хэрэггүй.

              -Ямар ч дүрэмгүй, хүн бүр хүссэнээрээ бичнэ гэж үү?

-Яах юм, тэрүүгээр. Дэлхийн аль ч оронд өгүүлбэрийн бүтэцдээ л дүрэм хэрэглэдэг болохоос бидэн шиг үгийн доторх үсэгтэй хөөцөлддөггүй. Тийм нөхцөл залгавал тэр эгшиг гээгдэнэ, эсвэл гээгдэхгүй гээд л. Зөв бичих дүрэм биш, уг нь зөв ойлгох дүрэм гэж байх ёстой. Тэр үгийг зөвөөр тайлбарлах, тэр үгийг зөвөөр ойлгох л тухай асуудал байх ёстой. Бодол гэдэг үгийг зөвөөр ойлгох, бүгдээрээ нэг ойлголттой болох. Энэ чинь л хэлний дүрэм. Гэтэл бодол гэдэг үгний О үсгийг хасчихаад, түүнийгээ хэлний дүрэм гээд байгаа байхгүй юу. Ийм тэнэг арчаагүй. 21 дүгээр зуун гарчихаад байхад нэг үсэг гээх, гээхгүй тухай яриад сууж байгаа нь онигоо.

                   -Монголчууд философич гэхээр тэрс үзэлтэй байх ёстой  гэж ойлгоод байдаг. Тийм учраас л таныг тэрс санаа, тэрс үг хэлдэг гэж боддог бололтой юм билээ?

-Үгүй яах вэ. Социализмын үеэс л эхлээд буруу, дутуу ойлгочихсон. Бид чинь хүн төрөлхтний мэдлэг боловсролыг бүрэн гүйцэд орчуулж үнэн зөвөөр нь ойлгож чадсангүй. Мэдэхгүй, ойлгоогүй зүйлээ ламаас асуучихдаг. Цаадах нь яг адилхан юу ч мэдэхгүй юм байж, бүхнийг мэдэмхийрч бүгдийг хариулаад өгчихнө. Мэдэхгүй байгаатайгаа тэмцээд, мэдэхийн төлөө сурах, хичээхийн оронд бэлэн лам дээр оччихсон нь илүү амар байна. Мэдлэггүй хүмүүс эцсийн эцэст хулчгар хүмүүс. Сурч чадахгүй, сурах тэвчээргүй учраас л мөнгөөр диплом худалдаж авч байгаа юм. Тийм учраас мэдлэгтэй хүн юм ярихаар ойлгохгүй нь зүйн хэрэг биз дээ. Мэдэхгүй юмыг нь яриад байхаар тэрс, эсвэл шизотой гэж цоллож байхгүй юу.

              -Монголд одоо таниас өөр философич бий юу? Таны үнэлэмжээр?

-Байхгүй.  Байх боломж ч байхгүй.  Чи хайгаад үз.  Ганц байгаа нь би. Би бол Германы хоёр  докторын зэрэгтэй. Мэдлэгтэй болох ямар хэцүү гэж бодож байна, та нар.  Энд ХОТШ банкийг хувааж идэж байхад чинь би тэнд философийн ном уншаад сууж байлаа шүү дээ. Тэгээд энэ хүмүүс чинь гэнэт намайг харчихаад гайхаад байгаа байхгүй юу. Одоогийн залуучууд надаас “Биднийг бага байхад та хаана байсан юм бэ? Тэр үед та энд байсан бол их хэрэгтэй байж” гэж асуудаг. Одоо ямар ч байсан философи гэж нэг иймэрхүү зүйл байдаг юм байна гээд хүмүүс ойлгодог болчихоод байна шүү дээ. Миний гавьяа энэ. Хүн төрөлхтний энэ сайхан  мэдлэг боловсролыг оруулаад ирлээ. 

              -Философи үүссэн Грек, Ромд философич нь дандаа улстөрчид болдог байсан юм билээ. Тэгэхээр улс төрд их хэрэгтэй мэргэжил үү?

-Ихэнхдээ хааны зөвлөгч нар нь философичид байсан. Италийн Ромд бол бүүр философич хүн хаан болж байлаа. Ер нь философич нар улс төр нийгэм, танин мэдэхүй, ёс зүй, гоо зүйн их мэдлэгтэй учраас хөөрхий мэдлэггүй хаадуудад зөвлөгч хийдэг байсан. Тэр үеийн хаад гэж аавынхаа хаан ширээг уламжилсан тэнэг хүү л сууж байгаа шүү дээ.

             -Тэгвэл танд ер нь Монголын улстөрчдөд зөвлөх хийх санаа сэдэл байдаг уу?

-Үгүй. Яах юм.

              -Яагаад?

-Мэдэхгүй. Би нэг удаа Энхбаяртай хамт явах гээд бүтээгүй шүү дээ. Тэр үед би Энхбаярын зөвлөх болох санаатай байсан юм.  Тэгсэн чинь нөгөөдөх чинь солиороод, тэгээд больсон.

               -Өөр хүнтэй дахиж шадарлах гэж оролдоогүй юу?

-Дараа нь нэг нам байгуулаад, янз бүрээр л үзсэн л дээ. Буянгийн Жаргалсайхантай нийлээд 2012 оны сонгуульд үзээд унасан. Ер нь манайхан зүгээр л цээжний пангаар, сэтгэл хөдлөл, баримжаагаар л улс төр хийдэг юм билээ. Ном ярихаар өөдөөс уурлаад байдаг юм байна лээ.

             -Одоогийн улстөрчдөөс арай дөмөг хүнийг нэрлээч гэвэл хэнийг нэрлэх бол?

-Алтанхуяг бол ардчилсан намын түүхэнд тохиолдсон хамгийн сайн ерөнхий сайд шүү гэж би  хэлж байсан.  Бусад нь бол авах юм байхгүй. Тэгээд дараа нь бүр нэг тэнэг бацаанаар Ерөнхий сайд тавиад, тэр нь Монголыг самраа биз дээ. Яг нэг эцсийн моментод л хэмжээлшгүй их идэж уух гэж л тэр бацааныг тавьсан юм шиг байна лээ, одоо бодоход.

            -Х.Баттулга, У.Хүрэлсүх нарын тухайд ямар бодолтой явдаг вэ?

-Төр барина гэдэг аж ахуй удирдана гэсэн үг л дээ. Х.Баттулга ядаж нэг нам удирдаж үзээгүй хүн, улс удирдахаар болчихлоо. Ардчилсан холбоо руу арын хаалгаар ороод ирсэн нөхөр. У.Хүрэлсүх ч нэг их ялгаагүй дээ. Сая л нам удирдаж үзэж байгаа хүн. Тэгээд намаа хуваачихаад сууж байгаа биз дээ.

              -Та ингэхэд Ерөнхйилөгчийн засаглал, парламентийн засаглал хоёрын алийг нь дэмждэг вэ?

-Надад ямар ч засаглал байсан ялгаагүй, нэмэргүй санагддаг. Засаглал нь сайн байлаа гээд яах юм. Боловсролтой улстөрч нэг ч байхгүй байхад.

            -Өнөөдрийн улс төрийн нөхцөл байдалд тогтолцоо хамаагүй, хүнээсээ л болж байна гэсэн үг үү?

-Ямар ч байлаа гэсэн хүнээсээ л болно. Манай эднийг улстөрч гэж хэлэхгүй. Улс орныхоо төлөө өөрийн бүх ажил амьдралаа зориулдаг хүмүүсийг улстөрч гэдэг. Авгайгаа мартдаг, ээж аавыгаа мартдаг хүмүүс байх учиртай. Эр хүн гэдэг чинь зөвхөн гэрээ боддоггүй юм. Монголын бусад авгай нарыг боддог  байх хэрэгтэй. Өөрийнхөө биш, бусдын эхнэрийг боддог хүнийг улстөрч гэнэ. Өөрийнхөө авгай нарт мөнгө шилжүүлэх биш, Монголын бусад авгай нарт мөнгө шилжүүлбэл энэ чинь л улстөрч. Би бол тэгнэ.  Би хэзээ ч эдэн шиг ингэж арчаагүйдэхгүй. Авгайгийнхаа дансанд хулгайлсан мөнгөө хийж гүйгээд л, тэнэгтээд л.

            -Та одоо улс төрд орох бодлоо үргэлжлүүлэх үү, цаашид?

-Байдлыг харж л байя.  Улс төр өөрчлөгдөөд, гоё болж эхэлбэл болох л юм. Тэрнээс би бөхчүүд, зохиолын дуучид, яруу найрагчдын дунд орж суугаад юугаа хийх вэ дээ.  Тэрний оронд номынхоо ажлыг хийгээд  сууж байсан нь дээр биз дээ. Сэхээтэн хүнд чинь хийх ажил их байдаг юм. Дуучин хүн, бөхчүүдэд ямар юмных нь ажил байхав дээ.

           -Тэд завтай учраас л тэнд очоод суучихсан гэж үү?

-Тийм.  Ямар ч хийх ажил байхгүй. Нийгмийн идэвхигүй давхарга байхгүй юу, энэ бөхчүүд чинь.  Жавхлан сард нэг удаа бөхийн өргөөнд дуу дуулж байгаад л гараад ирлээ шүү дээ.  Иймэрхүү л нөхдүүд байхгүй юу. Тэдэнд ихэнхдээ хийх юм байхгүй.  Уйдаад л.  Тэгээд одоо Их хурлын танхимд орчихсон  уйдаа нь гарч байгаа биз. 

          -Та тэгэхээр хэзээ УИХ-д орж сууна гэж төсөөлж байгаа юм бэ. 2020 он мөн үү?

-Өө, мэдэхгүй ээ. Мэдэхгүй. Тэр бол надад нэг их сонин биш.  Яагаад гэвэл би зогсоо зайгүй ажилтай байгаа болохоор. Жилийн төлөвлөгөөнд минь орвол нэр дэвшинэ. Орохгүй бол дэвшихгүй. Тэр ордонд орсон ороогүй хийгээд явчих  ажил ихтэй хүн юм чинь.

           -Залууст  зөвлөмж байдлаар заавал уншвал зохих 10 номыг нэрлэхгүй юу?

-Миний номнуудыг л унших хэрэгтэй. Тэгээд надтай ирж уулзах хэрэгтэй. Өөр гадаад ном унших хэрэггүй. Би бүгдийг нь сайхан ойлгомжтойгоор монгол хүнд тааруулаад буулгачихсан байхад чинь өөрснөө тэгж солиорч цаг алдаж явах хэрэггүй.

           -Монголын  зохиолчдынхоо ном зохиолыг унших хэрэггүй юм уу?

-Хэрэггүй.  Уран зохиолын ном энэ тэрийг бол унших ч хэрэггүй.  Тухайн хүний өөрийнх нь л шөнийн зүүднүүд.  Шинэ үе, шинэ хүн ирчихээд байхад хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Хэчнээн солиотой галзуугаар нь дуудаад яах юм бэ. Тэглээ гээд галзуу солиотой болчих биш. Ажил хийдэггүй залхуу хүмүүст бол би үнэхээр солиотой харагдаж магадгүй. Хүнийг зүгээр л зальдаад, хуураад  баяжаад  сайхан амьдарч болж байхад чинь  энэ нэг хүн ном бичээд л суугаад байдаг. Тэгэхээр тэр хүмүүсийн хувьд бол би солиотой.  УИХ-ын 76 гишүүний хувьд бол би бүр л солиотой хүн. Бид нар шиг ийм гоё байгаач гэдэг ш дээ, намайг.

          -Та хэрвээ  болоё гээд зүтгэсэн бол аль хэдийн УИХ гишүүн болчихсон байх байсан шүү. Н.Энхбаяртай муудахгүй байсан бол 2012 онд гишүүн болчих байлаа...?

-Өө, тэгж ярьдаг л юм. Тэр нэг заваан заваан  хүмүүс шиг чинь явсан бол  болчихсон л байсан байх.  МАХН-ы толгойтой бүхэн нь гишүүн, сайд болоо биз дээ. Сайд болоогүй хүн үлдээгүй байх аа / инээв/

            -Та энэ ЖДҮ, Чингис бонд, АСЕМ гээд л төрийн мөнгийг засаг замбараагүй завшиж, хумсалж, хулгайлж байгаа үйлдлийг хэр жигшиж сууна даа?

-Энэ чинь өнөөдөр гэнэт гараад ирсэн юм биш ш дээ. Хүмүүсийн санах ой муудсан юм шиг.  Үргэлж л ийм байсан. Бүгд жил болгон нэг мөнгө иддэг нэршлүүдийг шинээр бодож олж, гаргаж ирдэг биз дээ. АСЕМ л гэнэ, ЖДҮ л гэнэ, Чингис, Самурай бонд л гэнэ. Мөнгө идэх операцийнх нь л нэрүүд шдээ. Үүнийг нэг их гайхаад л, сандраад байх хэрэггүй. Гэв гэнэт л эвэртэй туулай үзсэн биш. Чингис, Хубилай бонд гээд нөгөө худлаа түүх, хуурамч хаадуудынхаа нэрийг ашиглачихсан. Ядаж тэд нь яасан ч нүгэлтэй хаадууд  юм. Архи уулгаж согтоодог нүгэлтэй  хаадууд шүү дээ. Энэ Монголын хаадууд чинь олигтой хаадууд ч биш. Хубилай бол Монголын хаан биш ш дээ. Хятад руу яваад тэдний хаан болоо биз дээ. Ер нь бид нарт яриад байх бахархалтай юм байхгүй.  Түүхээрээ бахархаж байна гээд баахан мөнгө цохих гэсэн л арга шүү дээ. Хэзээ үүнийгээ ухаарах гээд байгаа юм. Худлаа баахан түүх зохиогоод, тэр бахархалдаа зориулж баахан мөнгө төсөвлөөд, ууж идээд л дуусч байна шүү дээ. Жаахан боловсролтой, үгүй гэхэд ядаж жаахан ойлголттой болмоор байна.

-За ярилцлагаа энэ хүргээд өндөрлөе дөө. Танд амжилт хүсье.

 

Танилцуулга

Нэр: Философич С.Молор-Эрдэнэ:
Төрсөн өдөр: 1962 оны гуравдугаар сарын 14
Төрсөн газар: Төв аймаг Жаргалант сум

Эшлэл

@ 2020 АЛДАР ~ ALDAR.MN
ХААХ НҮҮР ХУУДАС АНГИЛАЛ ЯрилцлагуудMollywoodHollywoodУлс төрБизнесСпортУран ЗохиолУрлаг Social Media УЛС ТӨРЧ ХӨГЖИМЧИН