“КИБЕР” УЛСЫН ШИНЭ ИРГЭД

2018-10-08 13:30:30

Миний санахад....1990-ээд оны сүүл үе хүртэл залуу хосууд өөд өөдөөсөө хараад зовлон жаргалаа хуваалцдаг байсан. Харин орчин цагт тэрхүү амьд харилцааг ухаалаг утас, цахим хэрэглээгээр орлуулах болсон нь бидэнд нэгийг бодогдуулж, хоёрыг тунгаах цаг ирсэнг өгүүлж байна.                       

Хүн төрөлхтний түүхэнд тод томоор сүндэрлэсэн Хятадын “Цагаан хэрэм” гэхэд л хүний гараар бүтсэн. Хүний гараар бүтээдэг зүйлс эдүгээ цагт цахим ертөнцийн соёлгүй, зохисгүй хэрэглээгээр солигдож, хүмүүний араншин гэгч танихуйяа нэн бэрх болж хувьсчээ. Гэхдээ техник, технологийн хөгжил, дэвшил биш бид өөрсдөө буруутай гэдгийг дурдахгүй байж боломгүй санагдана.

Кибер орчин гэх хил хязгааргүй ертөнцөд өдөр бүр минут, секунд тутамд шинэ хүн мэндэлж байгаа нь тун эмзэглүүштэй. Ирээдүйд таны, магадгүй миний бидний үр хүүхэд ч шинээр мэндэлсээр байхыг үгүйсгэх аргагүй.

Хөгжлийн тухай өгүүлэх энэ мөчид сайныг нь дарж, далдлах гэсэнгүй. Хуучин нийгмийг бодвол бид нэг алхам, бүр томоос том гэгч алхам урагшилсан. Эрдэм номын мөр хөөгөөд явсан үр хүүхэдтэйгээ холбоо барих гэж холбооны салбар дээр олон хоногоор дугаарладаг байсан үе ард хоцорч, номын хуудсанд л мөнхрөн үлдэж. “Товчлуур дарах төдийд л товлосон ажил бүтээд, мөн ч сайхан юм даа гэж” эмээ минь ярьж байсныг санахад одоо ч тунг нь хэтрүүлчихээд байгаа юм болов уу даа. Савнаасаа хальсан усыг буцааж юүлэх гэвэл саваа дундлахаас өөр аргагүйд хүрнэ.

Их Британийн “NSPCC” олон улсын судалгааны байгууллагаас 2013 онд     5-15 насны Англи хүүхдүүдийн 93 хувь нь интернет ашигладаг гэсэн дүгнэлт гаргажээ. Тэдний дийлэнх нь 12-15 насныхан байсан нь өсвөр үеийнхний хандалтыг харуулж байна. Цахим орчинд олон цагийг өнгөрүүлснээр донтолт бий болж, сэтгэлзүй, ааш араншингийн хувьд  ч өөрчлөгддөг гэдгийг сэтгэл зүйч, эмч нар хэлсээр байгаа.

Уг нь хүүхэд гэдэг дэндүү цайлган, бусадтай өдөржин гадаа тоглож, хумс хуруу нь хиртэж, хувцас хунар нь хүн харахын аргагүй болтлоо нэвсийж, навсайгаад ороод ирэхэд нь эцэг эхчүүд аюул юм шиг л хүлээж авдаг. Гэвч жинхэнэ аюулын үндэс нэвсийж, навсайсан хувцас биш. Харин хаа явсан газраа утас, таблетаа гаргаж ирээд сошиал хаягуудаа шалгаж, жижиг зүйлийг ч үл анзааралгүй өнгөрөөх тэдний энэ араншинд бодит амьдралын хэв маяг тохирохоо байх вий гэдэг жинхэнэ аймшиг. Ердийн интернэт хэрэглээ бол яахав гэхсэн. Харин эцэг эхийн шаардлага, интернэтээс холдуулах гэсэн оролдлогыг хүлээж авахдаа цухалдангуй, бүр дургүйцэж эсэргүүцэж байгаа бол өөр хэрэг шүү дээ. Манай улсын иргэдийн дийлэнх нь интернэт гэхээс илүүтэй нийгмийн сүлжээ болон сайтуудыг олон цагаар ашигладаг. “Gogo.mn” болон “Монгол HD” телевизийн 2016 оны хэлэлцүүлгийн үеэр 5-12-р ангийн хүүхдийн 45 хувь нь фэйсбүүкийн хоёр хаягтай гэсэн судалгаа гарсан байна. Ямар зорилготой гэдэг нь тодорхой бус. Өөр нэр, хаягаар юу хийх боломжтой вэ?

Муугаар бодоход доромжлох, дарамтлах, заналхийлэх, сүрдүүлэх, ичгэвтэр байдалд оруулах зорилготой байх вий. Сүүлийн үед нэлээд шуугиан тариад байгаа "цахим гадуурхал" гэдэгт гар бие оролцоод байгаа юм биш биз. Хэн нэгний оруулсан нийтлэл, зураг дээр хоёр хүүхэд, тус тусын нийлээд дөрвөн хаягаар элдэв янзын доромжилж гүтгэсэн өнгө аястай сэтгэгдэл үлдээгээд, бусад нь шэйрлэчихэд цаашаа усны түрлэг мэт хормын зуур хамаад л явчихна. Мэдээж доромжлуулсан хүүхэд үргэлж, хүлцэнгүй, ноомой яваад байхгүй шүү дээ. Сөрж л таарна, дайн гэдэг эндээс эхэлнэ. Темпераментийн хувьд өдөр бүр шинэ иргэд мэндэлсээр байгаа нь тэдний өдөр тутамдаа авч байгаа мэдээлэл, бусдын үлгэр дууриалал зэргээс улбаатай байж мэднэ.

Нэг удаа нагацтайгаа яриа өрнүүлж суулаа. “Бараг шахуу хүн бүр л фэйсбүүк цахим хаягтай болж байна, танд ер нь байгаа юу” гээд асуучихлаа. Гэтэл “Уг нь ч нэг юм байсан юмаа. Тэр фэйсбүүк гэдэг чинь нэг их үзээд байхаар сайхан эд биш байсан шүү. Хүмүүс хувийн амьдралаа нэгд нэгэнгүй тоочих, хүүхэд залуусын бичиж, хэрэглэж байгаа олиггүй үг хэллэг зэргээс харахад тэнд чинь миний мэддэггүй шинэ хүмүүс амьдардаг бололтой” гэсэн нэг иймэрхүү яриа л өрнөлөө.

Нээрээ л анги танхимдаа авиа ч гаргаж үзээгүй юм байж, цахим сүлжээнд яасан ч хэлэмгий доломгой болчихдог юм гэж бодмоор хүн цөөнгүй. Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө гээд цээжээ дэлддэг туйлшрамтгай бидэнд авах гээхийн ухаанаар хандах ухаан бас байх ёстой.

"Ная наслахдаа", эсвэл "та нараас хэдэн оймс илүү элээсэн, үхэхээс бусдыг үзсэн өвгөр толгой би" гээд л хөгшид зандарч зөвлөхдөө их л сүржин байдагсан. Үүнийг дурдахын учир нь өсвөр үеийн сурагчдын цахим орчин дахь ёс зүй, ааш араншин, бусдын үзэл бодолд хандах хандлага зэрэг нь таагүй санагдаж, тэр бүгдийг харахаар арай илүү юм үзсэн оюутан толгой би бээр үгэн бороог асгаруулмаар санагдах юм.

Амьдралын зах зухаас ч амсаагүй, үзээгүй хирнээ улсын ерөнхийлөгчөө муулан зүхэж, ахлах ангийн босгыг ч давж үзээгүй балчир охин хагас нүцгэн зургаа гайхуулж, энэ тэр болсон болоогүйд элдэв янзын шалдир булдир сэтгэгдлүүд гээд ийм л дүр зураг цахим хуудаснаа хүрдний дугуй мэт ээлжлэн эргэлдэнэ. Магадгүй өдөр тутамдаа интернэт, нийгмийн сүлжээ, сайтуудаас авч буй мэдээлэл нь хүмүүсийн темпераментыг амархан өөрчлөгдөхөд хүргэдэг байх. Сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд цахим орчны темперамент гэсэн шинэ судлагдахуун бараг бий болчихлоо.

Их зохиолч,  яруу найрагч Д.Нацагдоржийн "Хөх монголын ач нар түмэн түмэн үрс, ...хөдөөгийн уул талаар соёлыг тарих үрс" гэсэн шүлгийг ахин нэг санахад бид хаашаа яваад бас юу тариад байна даа гэсэн бодол зурсхийнэ. Та бидний бүтээсэн энэ гайхалтай ертөнц техник технологи, мэдээллийн эрин зуун эргээд хүн төрөлхтөнд ингэж заналхийлэл учруулахын чинээ хэн санах билээ.

Өсвөр үеийнхний цахим хэрэглээ ихэссэнээр сэтгэн бодох чадвар буурах, монгол хүний бэлэнчлэх сэтгэлгээг улам дэвэргэх, ааш зан хувьсхийх зэрэг бидний хүсээгүй үр дүнг авчирсанаас гадна ёс зүйн том гажуудлыг бий болгосон. Амьдралын гол талбар нь нийгмийн сүлжээ, сайтууд болсон энэ цагт тэд өөрсдийгөө "Кибер улсын шинэ иргэд" хэмээн тунхаглахад гайхах зүйл үгүй болжээ.

Муу үлгэрлэл үзүүлж буй бид ч гэсэн энэ ялнаас холуур өнгөрөөгүй. Энхтайвны гүүрэн доор шатаж буй машиныг хараад тусламж дуудах биш харин ч гар утсаараа бичлэг хийгээд интернэтэд тавьж, хорвоог ч таньж амжаагүй бяцхан хүүгийн хандив гуйсан зурганд лайк дарж байсан хүмүүс хамгийн эмгэнэлтэй. Ёс суртахуун, хүн чанарын хэлтэрхий ч үнэртэхгүй байгаа энэ үед цаг хугацаа бидэнд дэндүү гомдмоор. 

Хүүхэд аав, ээж, ах, эгчтэйгээ харилцан ярилцаасай. Амьд архив болсон өвөө, эмээгээсээ учрыг лавлаж, учгийг тайлаасай. Өрх бүрд халуун дулаан яриа өрнөж, хамтдаа ширээ тойрон суугаад хооллоосой. Цахим ертөнц дэх цадиггүй, жудаггүй хүүхдүүд үгүй болж сайн аав, сайн ээж, сайн хүүхэд олон болоосой.

Одоо надад хоёр сонголт үлдсэн. Бусдад ч ялгаагүй тийм байгаа байх. Энэ цөвүүн бөгөөд зэвүүн цагаас хамтдаа ангижрах аргыг эрж олоод цэгцтэй, зорилготой амьдрах. Эсвэл ирээдүйд өөрийн үр хүүхдээ аваад нэг мөсөн “Кибер” улс руу нүүцгээх. Чухам аль нь болохыг уншигч та тунгаан бодоорой.

 

 

 

 

 

 

 

 

Санамсаргүй мэдээ
Умард Солонгосын бодит үнэн буюу могой идэж өл залгасан дүрвэгч хүү
2141
Хятад улсын бүх дэлхийгээс нуухыг хүсдэг 15 нууц баримт
11257
Арьсаа хялбар арчлах супер зөвлөгөөнүүд /Видео/
908
Энэ сараас мөрдөгдөж эхлэх шинэ дүрмүүд
920
Дотуур хувцастай халуухан барестанууд
1678
Мээдээ ЯГ ҮНЭНДЭЭ хэн шиг харагдсан бэ?
4829
“Бүх монголчууд Баяжихтун”
1558
Хөлбөмбөгийн талбайд тоглогчдыг биш, PLAYBOY сэтгүүлийн охидыг гаргахыг илүүд үзжээ
4083
ӨМНӨГОВИЙН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЧУУЛГАНЫ ИЛТГЭГЧ НАРЫГ ТАНИЛЦУУЛЖ БАЙНА
697
Оросын сайт Монголын хамгийн сайхан бүсгүйчүүдийн жагсаалтыг гаргажээ
3762
Домогт дизайнер Карл Лагерфельд муурандаа хөрөнгөө өвлүүлжээ
202
ЖҮЖИГЧИН ТУЯА ГЭР БҮЛТЭЙ ЗАЛУУТАЙ...
392
Владимир Путины нууц хүүхэд
6841
Өглөө өлөн үедээ идэж болох 10 төрлийн хүнс
4101
Финалын шатан дээрээ Дуучин Укаг дуурайсан Мээдээ өнчрүүлж орхисон ганц охиндоо ТЭТГЭМЖ ч өгч чаддаггүй
8949
ТТГ-ын маш нууц материал буюу ХАРЬ ГАРИГИЙНХНЫ БҮРТГЭЛ
5947
С.БЯМБАЦОГТ: МӨНГӨНИЙ ТОМООХОН ХЭРГҮҮДТЭЙ ХОЛБОГДСОН ГИШҮҮДИЙГ ЁС ЗҮЙН ДЭД ХОРООГООР ТАНИЛЦУУЛНА
269
С.Гантогоо: Ээж минь байсан болохоор би хүчтэй байсан юм шүү
12170
Жүжигчин Б.Янжиндулам найз залуутай болж дурлалдаа шатаж явна
3058
Дубайчуудын "тэнэг" мэт тансаглал...
1295
Өмнөговь аймгийн МАН-ын хороо Улсын “Шилдэг намын хороо”-гоор шалгарлаа
594
МОНГОЛ ЭМЭГТЭЙЧҮҮД ЭРЧҮҮДЭЭСЭЭ ИЛҮҮ ПОРНО ҮЗДЭГ...
880
НИГЕР улсын сэтгэл эмзэглүүлэм амьдрал
3781
Нүдэндээ ч итгэмээргүй шоронгийн тансаглал
4678
"УЛС ТӨР ДЭХ СЕКС" - I ХЭСЭГ
10931
Б.Муссолиниг хамраар нь газар хатгуулсан “Луйварчдын хаан”
440
Р.ЭМҮЖИН: Миний бодлоор тэр сэтгэцийн хувьд эрүүл бус байсан
2386
Удган Түдэв: "С.Зориг агсны хэргийн үнэнийг хэлсэн хүн үхнэ"
17120
Трансжендер Амина охид бүсгүйчүүддээ нүүр будалтын зөвлөгөө өгөв
1919
С.Баярцогт: Намаараа ээлжилж засаглах нь улс орны хөгжил биш
2237
Хамгийн үнэнч амьтан болох нохдын хөгжилтэй царайнууд
1617
Зөвхөн Монголд л харж болох хөгжилтэй дүр зургууд №9
4820
ДЭЛХИЙ 2099 он гэхэд ингэж өөрчлөгдөнө
751
"CHECK IT" SPORT SHOP-Н ЗАХИРАЛ С.МӨНХБАТ ШУДАРГА БАЙХ НЬ АМЬДРАЛЫН ГОЛ ЗАРЧИМ
35
60 дөхсөн Гомо Нараагийн нүцгэн төрх "шоконд" оруулав
5560
50 гарсан хойноо нүцгэлсэн Холливудын алдарт бүсгүйчүүд
4103
ХХААХҮ-ИЙН САЙДААР ТОМИЛОГДСОН Ч.УЛААН 1,4 ТЭРБУМЫН ҮЛ ХӨДЛӨХ, 242 САЯАР ҮНЭЛЭХ МАЛ АЖ АХУЙТАЙ
433
Дэлхийн хамгийн шилдэг 10 нисэх буудал...
2609
УИХ-ын гишүүн болох энгийн жор буюу АЛЖААЛ ТАЙЛАХ АГШИН
3474
Төгөлдөр хуурч С.Ами: Сүүлийн үед "шоудхаас" илүү караокед дуулах нь элбэг болж
3021
Монгол залуутай гэрлэсэн Норвеги бүсгүй тэдний хайрын түүх
7527
Мотоциклийн ослоос амьд төрсөн хүү дэлхийг шуугиулж байна
3259
Ц.Мянганбаярын ээлжит амраг О.Пүрэвдулам "Belly Dance"-ээр хичээллэж галбиртаа анхаарч байгаа гэнэ
4168
Бугын зуултыг мэдээгүйгээс үеэл эгчийгээ эзэмдсэн нь
4799
Охидын хүсэмжит залуу жүжигчин Э.Одбаяр аав болжээ
4113
Булчинлаг биеэ гайхуулсан Ч.Сайханбилэгийн нүцгэн зураг шуугиан тарьж байна
4856
ЭЛБЭГДОРЖИЙН ЭРДЭНЭ ЭЭ ЧИНИЙ ААВЫГ БИ БОЛОН МОНГОЛЫН АРД ТҮМЭН УУЧЛАХГҮЙ!
1295
Алдартай хүмүүсын дуртай ном
3081
Дэлхийн хамгийн тансаг 10 биеэ үнэлэгчдийн газар
4251
ХОТЫН ДАРГААР С.АМАРСАЙХАН СОНГОГДЛОО
117

100 ЯРУУ НАЙРАГЧ

  Бүгд
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
1
1
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
2
2
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
3
3
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
4
4
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
5
5
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
6
6
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
7
7
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
8
8
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
9
9
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
10
10
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
11
11
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
12
12
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
13
13
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
14
14
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
15
15
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
16
16
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
17
17
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
18
18
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
19
19
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
20
20
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
21
21
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
22
22
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
23
23
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
24
24
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
25
25
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
26
26
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
27
27
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
28
28
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
29
29
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
30
30
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
31
31
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
32
32
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
33
33
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
34
34
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
35
35
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
36
36
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
37
37
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
38
38
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
39
39
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
40
40
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
41
41
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
42
42
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
43
43
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
44
44
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
45
45
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
46
46
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
47
47
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
48
48
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
49
49
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
50
50
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
51
51
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
52
52
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
53
53
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
54
54
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
55
55
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
56
56
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
57
57
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
58
58
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
59
59
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
60
60
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
61
61
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
62
62
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
63
63
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
64
64
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
65
65
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
66
66
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
67
67
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
68
68
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
69
69
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
70
70
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
71
71
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
72
72
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
73
73
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
74
74
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
75
75
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
76
76
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
77
77
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
78
78
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
79
79
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
80
80
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
81
81
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
82
82
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
83
83
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
84
84
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
85
85
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
86
86
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
87
87
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
88
88
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
89
89
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
90
90
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
91
91