“КИБЕР” УЛСЫН ШИНЭ ИРГЭД

2018-10-08 13:30:30

Миний санахад....1990-ээд оны сүүл үе хүртэл залуу хосууд өөд өөдөөсөө хараад зовлон жаргалаа хуваалцдаг байсан. Харин орчин цагт тэрхүү амьд харилцааг ухаалаг утас, цахим хэрэглээгээр орлуулах болсон нь бидэнд нэгийг бодогдуулж, хоёрыг тунгаах цаг ирсэнг өгүүлж байна.                       

Хүн төрөлхтний түүхэнд тод томоор сүндэрлэсэн Хятадын “Цагаан хэрэм” гэхэд л хүний гараар бүтсэн. Хүний гараар бүтээдэг зүйлс эдүгээ цагт цахим ертөнцийн соёлгүй, зохисгүй хэрэглээгээр солигдож, хүмүүний араншин гэгч танихуйяа нэн бэрх болж хувьсчээ. Гэхдээ техник, технологийн хөгжил, дэвшил биш бид өөрсдөө буруутай гэдгийг дурдахгүй байж боломгүй санагдана.

Кибер орчин гэх хил хязгааргүй ертөнцөд өдөр бүр минут, секунд тутамд шинэ хүн мэндэлж байгаа нь тун эмзэглүүштэй. Ирээдүйд таны, магадгүй миний бидний үр хүүхэд ч шинээр мэндэлсээр байхыг үгүйсгэх аргагүй.

Хөгжлийн тухай өгүүлэх энэ мөчид сайныг нь дарж, далдлах гэсэнгүй. Хуучин нийгмийг бодвол бид нэг алхам, бүр томоос том гэгч алхам урагшилсан. Эрдэм номын мөр хөөгөөд явсан үр хүүхэдтэйгээ холбоо барих гэж холбооны салбар дээр олон хоногоор дугаарладаг байсан үе ард хоцорч, номын хуудсанд л мөнхрөн үлдэж. “Товчлуур дарах төдийд л товлосон ажил бүтээд, мөн ч сайхан юм даа гэж” эмээ минь ярьж байсныг санахад одоо ч тунг нь хэтрүүлчихээд байгаа юм болов уу даа. Савнаасаа хальсан усыг буцааж юүлэх гэвэл саваа дундлахаас өөр аргагүйд хүрнэ.

Их Британийн “NSPCC” олон улсын судалгааны байгууллагаас 2013 онд     5-15 насны Англи хүүхдүүдийн 93 хувь нь интернет ашигладаг гэсэн дүгнэлт гаргажээ. Тэдний дийлэнх нь 12-15 насныхан байсан нь өсвөр үеийнхний хандалтыг харуулж байна. Цахим орчинд олон цагийг өнгөрүүлснээр донтолт бий болж, сэтгэлзүй, ааш араншингийн хувьд  ч өөрчлөгддөг гэдгийг сэтгэл зүйч, эмч нар хэлсээр байгаа.

Уг нь хүүхэд гэдэг дэндүү цайлган, бусадтай өдөржин гадаа тоглож, хумс хуруу нь хиртэж, хувцас хунар нь хүн харахын аргагүй болтлоо нэвсийж, навсайгаад ороод ирэхэд нь эцэг эхчүүд аюул юм шиг л хүлээж авдаг. Гэвч жинхэнэ аюулын үндэс нэвсийж, навсайсан хувцас биш. Харин хаа явсан газраа утас, таблетаа гаргаж ирээд сошиал хаягуудаа шалгаж, жижиг зүйлийг ч үл анзааралгүй өнгөрөөх тэдний энэ араншинд бодит амьдралын хэв маяг тохирохоо байх вий гэдэг жинхэнэ аймшиг. Ердийн интернэт хэрэглээ бол яахав гэхсэн. Харин эцэг эхийн шаардлага, интернэтээс холдуулах гэсэн оролдлогыг хүлээж авахдаа цухалдангуй, бүр дургүйцэж эсэргүүцэж байгаа бол өөр хэрэг шүү дээ. Манай улсын иргэдийн дийлэнх нь интернэт гэхээс илүүтэй нийгмийн сүлжээ болон сайтуудыг олон цагаар ашигладаг. “Gogo.mn” болон “Монгол HD” телевизийн 2016 оны хэлэлцүүлгийн үеэр 5-12-р ангийн хүүхдийн 45 хувь нь фэйсбүүкийн хоёр хаягтай гэсэн судалгаа гарсан байна. Ямар зорилготой гэдэг нь тодорхой бус. Өөр нэр, хаягаар юу хийх боломжтой вэ?

Муугаар бодоход доромжлох, дарамтлах, заналхийлэх, сүрдүүлэх, ичгэвтэр байдалд оруулах зорилготой байх вий. Сүүлийн үед нэлээд шуугиан тариад байгаа "цахим гадуурхал" гэдэгт гар бие оролцоод байгаа юм биш биз. Хэн нэгний оруулсан нийтлэл, зураг дээр хоёр хүүхэд, тус тусын нийлээд дөрвөн хаягаар элдэв янзын доромжилж гүтгэсэн өнгө аястай сэтгэгдэл үлдээгээд, бусад нь шэйрлэчихэд цаашаа усны түрлэг мэт хормын зуур хамаад л явчихна. Мэдээж доромжлуулсан хүүхэд үргэлж, хүлцэнгүй, ноомой яваад байхгүй шүү дээ. Сөрж л таарна, дайн гэдэг эндээс эхэлнэ. Темпераментийн хувьд өдөр бүр шинэ иргэд мэндэлсээр байгаа нь тэдний өдөр тутамдаа авч байгаа мэдээлэл, бусдын үлгэр дууриалал зэргээс улбаатай байж мэднэ.

Нэг удаа нагацтайгаа яриа өрнүүлж суулаа. “Бараг шахуу хүн бүр л фэйсбүүк цахим хаягтай болж байна, танд ер нь байгаа юу” гээд асуучихлаа. Гэтэл “Уг нь ч нэг юм байсан юмаа. Тэр фэйсбүүк гэдэг чинь нэг их үзээд байхаар сайхан эд биш байсан шүү. Хүмүүс хувийн амьдралаа нэгд нэгэнгүй тоочих, хүүхэд залуусын бичиж, хэрэглэж байгаа олиггүй үг хэллэг зэргээс харахад тэнд чинь миний мэддэггүй шинэ хүмүүс амьдардаг бололтой” гэсэн нэг иймэрхүү яриа л өрнөлөө.

Нээрээ л анги танхимдаа авиа ч гаргаж үзээгүй юм байж, цахим сүлжээнд яасан ч хэлэмгий доломгой болчихдог юм гэж бодмоор хүн цөөнгүй. Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө гээд цээжээ дэлддэг туйлшрамтгай бидэнд авах гээхийн ухаанаар хандах ухаан бас байх ёстой.

"Ная наслахдаа", эсвэл "та нараас хэдэн оймс илүү элээсэн, үхэхээс бусдыг үзсэн өвгөр толгой би" гээд л хөгшид зандарч зөвлөхдөө их л сүржин байдагсан. Үүнийг дурдахын учир нь өсвөр үеийн сурагчдын цахим орчин дахь ёс зүй, ааш араншин, бусдын үзэл бодолд хандах хандлага зэрэг нь таагүй санагдаж, тэр бүгдийг харахаар арай илүү юм үзсэн оюутан толгой би бээр үгэн бороог асгаруулмаар санагдах юм.

Амьдралын зах зухаас ч амсаагүй, үзээгүй хирнээ улсын ерөнхийлөгчөө муулан зүхэж, ахлах ангийн босгыг ч давж үзээгүй балчир охин хагас нүцгэн зургаа гайхуулж, энэ тэр болсон болоогүйд элдэв янзын шалдир булдир сэтгэгдлүүд гээд ийм л дүр зураг цахим хуудаснаа хүрдний дугуй мэт ээлжлэн эргэлдэнэ. Магадгүй өдөр тутамдаа интернэт, нийгмийн сүлжээ, сайтуудаас авч буй мэдээлэл нь хүмүүсийн темпераментыг амархан өөрчлөгдөхөд хүргэдэг байх. Сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд цахим орчны темперамент гэсэн шинэ судлагдахуун бараг бий болчихлоо.

Их зохиолч,  яруу найрагч Д.Нацагдоржийн "Хөх монголын ач нар түмэн түмэн үрс, ...хөдөөгийн уул талаар соёлыг тарих үрс" гэсэн шүлгийг ахин нэг санахад бид хаашаа яваад бас юу тариад байна даа гэсэн бодол зурсхийнэ. Та бидний бүтээсэн энэ гайхалтай ертөнц техник технологи, мэдээллийн эрин зуун эргээд хүн төрөлхтөнд ингэж заналхийлэл учруулахын чинээ хэн санах билээ.

Өсвөр үеийнхний цахим хэрэглээ ихэссэнээр сэтгэн бодох чадвар буурах, монгол хүний бэлэнчлэх сэтгэлгээг улам дэвэргэх, ааш зан хувьсхийх зэрэг бидний хүсээгүй үр дүнг авчирсанаас гадна ёс зүйн том гажуудлыг бий болгосон. Амьдралын гол талбар нь нийгмийн сүлжээ, сайтууд болсон энэ цагт тэд өөрсдийгөө "Кибер улсын шинэ иргэд" хэмээн тунхаглахад гайхах зүйл үгүй болжээ.

Муу үлгэрлэл үзүүлж буй бид ч гэсэн энэ ялнаас холуур өнгөрөөгүй. Энхтайвны гүүрэн доор шатаж буй машиныг хараад тусламж дуудах биш харин ч гар утсаараа бичлэг хийгээд интернэтэд тавьж, хорвоог ч таньж амжаагүй бяцхан хүүгийн хандив гуйсан зурганд лайк дарж байсан хүмүүс хамгийн эмгэнэлтэй. Ёс суртахуун, хүн чанарын хэлтэрхий ч үнэртэхгүй байгаа энэ үед цаг хугацаа бидэнд дэндүү гомдмоор. 

Хүүхэд аав, ээж, ах, эгчтэйгээ харилцан ярилцаасай. Амьд архив болсон өвөө, эмээгээсээ учрыг лавлаж, учгийг тайлаасай. Өрх бүрд халуун дулаан яриа өрнөж, хамтдаа ширээ тойрон суугаад хооллоосой. Цахим ертөнц дэх цадиггүй, жудаггүй хүүхдүүд үгүй болж сайн аав, сайн ээж, сайн хүүхэд олон болоосой.

Одоо надад хоёр сонголт үлдсэн. Бусдад ч ялгаагүй тийм байгаа байх. Энэ цөвүүн бөгөөд зэвүүн цагаас хамтдаа ангижрах аргыг эрж олоод цэгцтэй, зорилготой амьдрах. Эсвэл ирээдүйд өөрийн үр хүүхдээ аваад нэг мөсөн “Кибер” улс руу нүүцгээх. Чухам аль нь болохыг уншигч та тунгаан бодоорой.

 

 

 

 

 

 

 

 

Санамсаргүй мэдээ
"MNTM" шоуны видео клипийг үзэгчид шүүмжилж байна
3959
”MISS MONGOLIA” тэмцээний 10 жилийн түүх-ялагчид
1774
АСА АВАРГАТАЙ АДИЛХАН 50 ТЭРБУМЫН “ЧИНГИС ХААН” ЦОГЦОЛБОР
657
Дэлхийг захирч буй шилдэг эрхмүүдийн сургамжит ишлэлүүд
1814
Хүн байхын утга учир
976
Дуучин С.Сэрчмаад Б.Халиунаагийн хувиралт таалагдсангүй юу
13471
АЖИЛТНУУДАА НҮЦГЭН АЖИЛЛУУЛАХ ШИНЭ АРГА СЭДСЭН НЬ АМЖИЛТ ОЛЖЭЭ
2754
Их аварга Асашёорюүгийн үйлдэл олны дургүйцлийг хүргэв
8479
Д.Медведевийн тансаг хөлөг 30 сая еврогийн үнэтэй
830
Боовоороо зураг зурдаг нөхрийн зурагнуудаас
395
Алдарт “Титаник”-ийн бидний мэдэхгүй аугаа хайрын түүх
682
ДЭ ЖАНГҮМ киног тойрсон хөгжилтэй 20 ПОСТ
24902
Трансжендер Аминагийн тэмцээний танилцуулга шүүмжлэл дагуулж байна
2432
"Хамидын хядлага" нэртэй ажиллагааны үеэр 100,000-300,000 Армен хүн амиа алдаж асан аймшигт түүх
3944
Тиматигийн карьер Оддын академи нэвтрүүлгээс эхлэлтэй
2320
Загвар өмсөгчдийн хөгжилтэй БҮТЭЛГҮЙТЛҮҮД
5261
М.ЭНХБОЛД: Л.ОЮУН-ЭРДЭНЭ БОГИНО ЗАЙН УЛС ТӨРӨӨ БОЛЬ
101
Хууль бусаар алт олборлох гэж байсан компанийн үйл ажиллагааг таслан зогсоолоо 
1920
Дуучин Э.Чулуунчимэг Болдоос салсан тухайгаа хоолой зангируулан ярилаа
10218
Дэлхийн I дайнд оролцсон МОНГОЛ нэртэй усан онгоц
4905
Орон гэргүй хар тамхичин эр саятан болсон түүх
4457
Загвар өмсөгч АМГАА барилгачин АМГАА болжээ
4558
Багануур дүүргийн засаг дарга Ц.Сандаг- Очир дунд сургуулийн багшийг дарамталсан уу
1586
Алдартнуудын амьдралын эцсийн хором гэрэл зургийн хальснаа
1310
“Титаник” киноны Жек, Роуз нар амьдрал дээр хэзээ ч болзохгүйн шалтгаан
3274
"ХАР ДАНС"-нд бүртгэгдсэн улсуудтай Швейцарийн банкууд хүртэл харьцах хориотой
2256
ROKIT BAY: Би өөртэйгээ л өрсөлдөж байна. Надаас илүүг хийчихлээ гэх өрсөлдөгч алга
2991
Шиврээ бороонд сонсоход тохирсон жинхэнэ "ЭМО" дуунууд
1359
Орчин үеийн Диснейн гүнж нарын ГОЁЛ
2794
Зураач Л.Өнөрчимэг: Осоржамааг би засаад авъя аа, Өөрийн хүү шигээ хайрлаж ганц хүүдээ хань болгоё
7254
Япон улсын хотын соёлыг Монголтой харьцуулбал
6325
Монголын цор ганц тулааны урлаг "БАНДИ-ЗО"-оор "донтон" хичээллэгч лам нар нүцгэн гараараа тулалдаг байв
3051
Абрамович тэрбумыг хэрхэн босгож байв...
1496
Интернэт дахь СОЛИОРОЛ: Өгзөгөө ил гаргаж зургаа авхуулах МООД
2559
Япон Самурайд дурласан Орос бүсгүйн түүх
1564
Дуучин Ч.Цэлмүүн Докторантад амжилттай сурч явна
2744
Зөвхөн Монголд л харж болох хөгжилтэй дүр зургууд №5
9458
"Гэгээн үйлстэн 2017" тодруулах шалгаруулалтын материал хүлээн авч байна
510
ЗХУ-ын Зоопаркд нутгаа санасан ТЭМЭЭ Монгол хүнийг хараад нулимс унагажээ
4900
Морьтон циркийн гайхамшигийг мэдэрцгээе
861
Х.Тэмүүжин: Ерөнхийлөгчид нэр дэвшихийн тулд намынхаа нөхдийг хүртэл гүтгэж, нэр төрд нь сэв суулгасан
2178
ТӨРӨЛХИЙН ГАНЦ ЮМАА ЧИГЛҮҮЛЖ ЧАДАХГҮЙ БАЙЖ ТӨР ЧИГЛҮҮЛНЭ ГЭЖ ЮУ БАЙСАН ЮМ...
12684
П.БАТХУЯГ: Төр бол ёс зүйгүй, олз ашиг горьдогчдын “супер” лиг биш
450
Сарнай барьсан улстөрч бусад улс орноос ОРОГНОЛ бус АЛБАН ТУШААЛ нэхэж явна
3488
Тэрбумтануудын тухай сонирхолтой баримтууд "Саятан байх “уйтгартай” бас айдастай"
1821
Хоёр иргэнийг заазуурдаж хөнөөсөн Хятад иргэнд 25 жилийн хорих ял оноолоо
2773
М.ЗЭНЭЭ: МОНГОЛЫН ГАЛ ГОЛОМТЫГ ШАЛДАН БАНДИ НАР ХЭД ХУВААЖ БАЙНА
16690
Дуучин Отгонжаргалтай учир ургуулж эхнэрээсээ салсан МУГЖ Г.Ариунбаатар жүжигчин Б.Баярмаатай хамт амьдарч байна
6246
Дубайн тухай хамгийн эмгэнэлтэй 15 баримт
8332
"МNTM" шоунд "гологдсон" Ю.Балжидмаад Сингапурын загварын агентлагаас санал иржээ
3002

ХАР 100 ЖАГСААЛТ

  Бүгд
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
1
1
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
2
2
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
3
3
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
4
4
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
5
5
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
6
6
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
7
7
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
8
8
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
9
9
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
10
10
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
11
11
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
12
12
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
13
13
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
14
14
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
15
15
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
16
16
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
17
17
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
18
18
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
19
19
Дэлгэрэнгүй мэдээлэл
20
20